Verslag van de vergadering van 16 juni 2026 (2025/2026 nr. 34)
Status: ongecorrigeerd
Aanvang: 15.13 uur
Een verslag met de status "ongecorrigeerd" is niet voor citaten en er kan geen recht aan ontleend worden.
Mevrouw Van Bijsterveld i (JA21):
Dank u wel, voorzitter. Allereerst welkom aan de minister in dit huis.
Voorzitter. Het kan wél. De minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking heeft bij de totstandkoming van deze begroting feilloos aangetoond hoe je zowel links als recht in de gordijnen jaagt. De minister zal vandaag ongetwijfeld hopen een beter lot te treffen dan minister Staal in 1907 toen zijn Oorlogsbegroting door de senaat werd verworpen. Ook toen moest een minderheidskabinet, het kabinet-De Meester, voortdurend manoeuvreren tussen steun van de linkerzijde en van de rechterzijde. Ook toen hield het kabinet zich in de Eerste Kamer steevast aan eigen beleidsambities ondanks eerdere toezeggingen in de Tweede Kamer. Als de minister de begroting had gelaten voor wat die was en als hij na aanvaarding ervan in de Tweede Kamer niet had besloten om alsnog in 2026 geld vrij te maken voor UNRWA, had hij niet te maken gehad met een ontevreden oppositie in beide Kamers, had hij geen suppletoire begroting hoeven in te dienen en had deze Kamer vandaag niet hoeven te debatteren over een onvolledige begroting.
Voorzitter. Vandaag voeren wij dit debat namelijk zonder dat we een goed overzicht hebben van het volledige kratje bier, om in de metaforen van mijn collega Hoogeveen te blijven. Er hangt inmiddels voor 380 miljoen euro aan aanvullende afspraken en toezeggingen boven deze begroting die niet in het voorliggende stuk is verwerkt. Het is zeer merkwaardig dat de minister in de Tweede Kamer eerst een koers over rechts probeerde uit te stippelen, terwijl hij in de Eerste Kamer overstag lijkt te gaan door steun van de linkerzijde te willen vergaren. Waar de minister zich eerst star vastklampte aan het coalitieakkoord, draaide hij later bij om te verklaren dat hij zich zou beteren. Deze belofte heeft echter niet lang standgehouden, doordat hij zichzelf nog verder heeft ingegraven door een deal te sluiten met GroenLinks-PvdA om extra geld vrij te maken voor ontwikkelingshulp.
Het probleem hierbij is echter dat geld uit de toekomst naar voren wordt gehaald om in 2026 te spenderen, met de onoverzichtelijke begrotingsgevolgen van dien. Daarmee is het voor deze Kamer moeilijker geworden een inhoudelijk oordeel te vellen over de begroting die vandaag voorligt, niet alleen omdat een volledig plaatje ontbreekt, maar ook omdat er met middelen wordt geschoven tussen de begrotingsjaren en departementen. Politieke afspraken en ambities uit het coalitieakkoord dreigen schijnbaar zwaarder te wegen dan een ordentelijke begrotingsbehandeling. De minister heeft hiermee eigenhandig voor een onoverzichtelijke en chaotische begrotingsbehandeling gezorgd, waar we in september met de behandeling van de suppletoire begroting nog over zullen debatteren in deze Kamer.
Voorzitter. Dit debat draait bovendien niet alleen om de BHO-begroting zelf, maar ook om de manier waarop je als minderheidscoalitie samenwerkt met de oppositiepartijen. Als de minister zich bij zijn oorspronkelijke begroting had gehouden, had hij veel politieke ellende kunne voorkomen. JA21 had in dat geval de begroting gesteund, waar veel in zat waarin wij onszelf herkenden. JA21 steunde het oorspronkelijke oogmerk van de begroting, waarin de focus op ontwikkelingshulp werd verlegd naar de focus op handel. Het is dan ook veelzeggend dat het handelen van deze minister een schaduw werpt over de inhoudelijke behandeling van deze begroting.
Voorzitter. Enige zelfreflectie zou gepast zijn, maar die heeft mijn fractie nog niet kunnen ontdekken. Wie de verklaringen van de minister leest, krijgt vooral de indruk dat hij vindt dat hij de situatie uiteindelijk redelijk heeft gemanaged. "Een voorbeeld van hoe het wel moet", dixit Sjoerdsma over Sjoerdsma. Mijn fractie vermoedt dat weinig ministers erin slagen zichzelf zo'n compliment te geven op hetzelfde moment dat zij een suppletoire begroting van honderden miljoenen euro's nodig hebben om hun oorspronkelijke begroting overeind te houden. Het gaat om geld uit 2028 en 2029, en maar liefst 202 miljoen euro wordt zelfs uit 2031 naar voren gehaald. 2031! Een volledige kabinetsperiode verder. Het gaat bovendien niet om abstracte begrotingsruimte; een deel van deze middelen was oorspronkelijk door de minister van Buitenlandse Zaken gereserveerd voor onder meer niet-militaire steun aan Oekraïne, opvang in de regio en terugkeer- en wederopbouwprojecten voor Syriërs.
Kan deze minister uitleggen waarom deze toekomstige beleidsruimte moest worden opgeofferd om een politieke meerderheid voor zijn begroting te organiseren? Niemand in deze Kamer weet hoe Nederland er dan voor staat. Niemand weet welke internationale crises zich dan hebben aangediend. Niemand weet welke begrotingsprioriteiten een volgend kabinet zal moeten stellen. Toch wordt deze begrotingsruimte vandaag opgeslokt. Waarom? Omdat deze minister zijn zaken niet op orde heeft. Mijn fractie vraagt zich dan ook af of die afwijking het waard was.
Waar het amendement-Eerdmans/Stoffer het doel had om structurele steun aan UNRWA af te bouwen en in te zetten op diversificatie van hulporganisaties, wil de minister de bijdrage aan UNRWA ophogen. Op 13 mei jongstleden stelde de minister nog dat er onvoldoende bewijs was voor banden tussen UNRWA en Hamas. Tegelijkertijd blijkt, niet eens een maand later, te weten 12 juni jongstleden, dat Christian Saunders, de waarnemend chef van UNRWA, met onmiddellijke ingang 70 medewerkers van UNRWA in Gaza heeft ontslagen wegens directe banden met Hamas. Dit is mogelijk maar het topje van de ijsberg, aangezien uit onderzoek van UN Watch blijkt dat er minimaal 1.500 extra medewerkers van UNRWA in Gaza zijn die mogelijk banden met Hamas hebben, wat neerkomt op ongeveer 13,5% van alle UNRWA-medewerkers in Gaza. Hoe rijmt de minister zijn stellingname in de brief van 13 mei met deze ontwikkelingen? Welke aanvullende feiten zouden voor de minister wél aanleiding zijn om de Nederlandse steun aan UNRWA te heroverwegen? En is de minister nog steeds van mening dat meer geld naar UNRWA, en niet diversificatie, de juiste richting is?
Voorzitter. Mijn fractie heeft grote moeite met de handelswijze van deze minister. Wat begon als een begroting die op een meerderheid kon rekenen, is door zijn eigen handelen uitgegroeid tot een politiek hoofdpijndossier. Door af te wijken van het oorspronkelijke oogmerk van deze begroting heeft de minister niet alleen een onoverzichtelijk begrotingsproces gecreëerd, maar ook afbreuk gedaan aan zijn eigen geloofwaardigheid. In zijn poging steun te vergaren aan zowel de linker- als de rechterzijde is hij erin geslaagd veel partijen ontevreden te maken door een mengelmoes van aanvullende afspraken, kasschuiven en schaduwdeals. Deze episode is géén voorbeeld van hoe het wel moet. Daarom vraag ik de minister tot slot heel erg rechtstreeks: vindt hij nou wérkelijk dat hij deze begroting goed heeft behandeld?
Voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik graag het woord aan mevrouw Huizinga-Heringa van de ChristenUnie.