Toezegging Nieuwe genomische technieken (NGT-verordening) / gentechnieken in de landbouw (36.848)

De minister van Algemene Zaken zegt de Kamer, naar aanleiding van een vraag van het lid Visseren-Hamakers (Fractie Visseren-Hamakers), toe dat de minister van Landbouw de Kamer zo snel mogelijk per brief zal informeren over de gestelde technische vragen over de NGT-verordening, zodat deze reactie kan worden betrokken bij de Europese bespreking van het voorstel.

- Voorstel voor een verordening betreffende met bepaalde nieuwe genomische technieken verkregen planten en de daarvan afgeleide levensmiddelen en diervoeders, en tot wijziging van Verordening (EU) 2017/625 (COM(2023) 411)

Handelingen I 2025/2026, nr. 24, item 8, p.24-25.

Mevrouw Visseren-Hamakers (Fractie Visseren-Hamakers):

(…)

Voorzitter. Het coalitieakkoord stelt dat het kabinet in Europees verband inzet op het toestaan van de veredelingstechnieken CRISPR-Cas en cisgenese bij de veredeling van planten. Dat is een vreemde formulering, want het is al toegestaan, zij het onder de huidige ggo-wetgeving. Ik ga ervan uit dat het kabinet hierbij wijst op de NGT-verordening over nieuwe genomische technieken. Deze verordening is nog een voorbeeld van beleid zonder aandacht voor zachte waarden. Dit is urgent, omdat het voorstel volgende week voor besluitvorming op de agenda van het Coreper staat en op 21 april in de Raad Buitenlandse Zaken wordt besproken. Vandaar dat ik vandaag een laatste poging wil doen — of eigenlijk: moet doen — om te voorkomen dat de Europese Unie en Nederland een enorme, onomkeerbare fout maken. Ook partijen die in principe positief tegenover NGT's staan, zouden tegen de voorgestelde verordening moeten zijn. Het is simpelweg een slecht voorstel.

Ik heb hiervoor zeven argumenten. Eén: er is geen bewijs voor nut en noodzaak van NGT's voor een duurzame landbouw. Twee: de huidige versie van de NGT-verordening hanteert problematische definities voor NGT's. Dit is niet in lijn met het BNC-fiche, dat pleit voor duidelijke definities. Drie: als de verordening wordt aangenomen, zullen gemodificeerde landbouwgewassen, bomen en tuinplanten, gebaseerd op deze onheldere definities, op grote schaal worden toegepast, zonder risicobeoordeling. Dit is onherstelbaar. Als NGT's eenmaal in de natuur zijn geïntroduceerd en kruisen met andere planten, is dit niet terug te draaien. Vier. De Europese Commissie kan in de toekomst zonder democratische controle van de lidstaten of het Europees Parlement de definities aanpassen. Vijf. De verordening maakt het mogelijk NGT-gewassen te verkopen zonder traceerbaarheid in de keten en zonder etikettering voor consumenten. Consumenten verliezen dus de mogelijkheid om te kiezen voor chemovrije voeding. Zes. De verordening sluit patentering van NGT-planten niet uit. Hierdoor wordt de voedselproductie verder gemonopoliseerd en wordt onze voedselveiligheid afhankelijk van een klein aantal bedrijven. De toegang tot zaden voor boeren en kleine veredelaars wordt verder verkleind, terwijl de Tweede Kamer zich Kamerbreed tegen patentering heeft uitgesproken. Zeven. Het wordt voor de biologische landbouw vrijwel onmogelijk om biologische producten gentechvrij te houden.

Voorzitter. De impact van deze verordening kan niet worden onderschat. Ik was op zoek naar een passende vergelijking. Het dichtst in de buurt komt pfas: het is overal. De antiaanbakpannen waren best handig, maar waren zij het waard? Hadden we in de jaren zeventig grootschalige toepassing van pfas maar verboden, denken we allemaal. De NGT-verordening heeft potentieel een nog grotere impact. Het genetische karakter van alle planten in de Europese Unie, landbouwgewassen, bomen, planten in de natuur en tuinplanten kan op termijn veranderen. Deze verordening vraagt om een zorgvuldige politiek, niet om partijpolitiek of machtspolitiek. Dit voorstel vraagt om een rustige, oprechte, gedegen overweging.

Het voorstel is tijdens de onderhandelingen in de afgelopen jaren fundamenteel veranderd. Weinig politici hebben zich de afgelopen maanden voldoende kunnen verhouden tot de huidige versie van het voorstel. Ik ben dus op zoek naar ruimte voor een doordachte besluitvorming. Dit dossier is wat mij betreft chefsache. Daarom de volgende vragen aan de premier. Heeft het nieuwe kabinet voldoende tijd genomen om zelf een gedegen oordeel te vellen over de huidige versie van de verordening? Heeft het kabinet de huidige versie van het voorstel in de ministerraad behandeld? Of heeft het kabinet als automatisme het standpunt van het vorige kabinet overgenomen? Is de premier bereid om te zoeken naar manieren om de geplande besluitvorming uit te stellen, zodat het kabinet de tijd heeft om zich te verhouden tot het huidige voorstel, bijvoorbeeld door advies te vragen aan de COGEM en met verschillende experts en belanghebbenden te spreken? En is de premier bereid samen met de negen lidstaten die tijdens de informele stemming afgelopen december niet voor het voorstel hebben gestemd, waaronder onze buren Duitsland en België, op te trekken om besluitvorming uit te stellen en/of het besluit te verwerpen of te verbeteren?

Handelingen I 2025/2026, nr.24 , item 8, p. 54.

Minister Jetten:

(…)

Voorzitter. Tot slot nog op landbouw, de gentechnieken. Mevrouw Visseren-Hamakers is daarin by far de beste expert in allebei de Kamers van de Staten-Generaal. Zij heeft een aantal echt technische vragen gesteld. Ik heb al even contact gehad met de minister van Landbouw. Hij zal zo snel mogelijk, zelfs deze week nog, in een brief ingaan op haar vragen, zodat we zijn reactie nog kunnen benutten bij de bespreking die in Europa plaatsvindt.

Brondocumenten

• 7 april 2026
  toezegging gedaan