Verslag van de vergadering van 3 november 2026 (2026/2027 nr. 07)
Status: ongecorrigeerd
Aanvang: 15.23 uur
Een verslag met de status "ongecorrigeerd" is niet voor citaten en er kan geen recht aan ontleend worden.
Mevrouw Visseren-Hamakers i (Fractie-Visseren-Hamakers):
Dank, voorzitter. Ook namens mij dank aan de initiatiefnemers en hun voorgangers voor hun inzet voor deze wet en dank aan de initiatiefnemers en de minister voor de uitvoerige beantwoording van alle schriftelijke vragen.
Voorzitter. Zoals bij alle medisch-ethische wetgeving vergt deze wet een afweging tussen verschillende fundamentele waarden. We hebben het daar de hele dag al over gehad. Voor dit wetsvoorstel, dat voor een aantal specifieke doeleinden een uitzondering maakt op het verbod op het doen ontstaan van embryo's, betreft het een afweging tussen aan de ene kant het mogelijk maken van medisch-wetenschappelijk onderzoek met als doel mensen met een kinderwens en mensen met een erfelijke of aangeboren aandoening in de toekomst beter te kunnen helpen en aan de andere kant de beschermwaardigheid van embryo's.
Ik ben blij dat we deze afwegingen op een democratische manier kunnen maken. Ik hou me al decennialang bezig met de vraag hoe maatschappelijke ethische toetsing van technologische ontwikkeling het beste kan worden vormgegeven. Het is belangrijk dat dat op een zorgvuldige manier gebeurt. Ethische toetsing van technologie hoort thuis op nationaal niveau in het openbaar in de politiek en dus hier. Ik voel dan ook de verantwoordelijkheid voor deze afweging, net als volgens mij alle collega's in deze Kamer. Ik zal dit debat dan ook meewegen in mijn uiteindelijke besluit over het wetsvoorstel.
Voor mijn fractie, die de Partij voor de Dieren vertegenwoordigt in de Eerste Kamer, staan bij deze afweging drie vragen centraal. Ten eerste de reikwijdte van de wet. Alle toepassingen waarvoor een uitzondering op het verbod op het doen ontstaan van embryo's wordt gemaakt in dit wetsvoorstel, betreffen wetenschappelijk onderzoek. Er is wel één uitzondering, als ik het goed begrijp. Ik ben de enige die erover begint, dus ik begin aan mezelf te twijfelen, maar volgens mij is het echt zo. Die uitzondering betreft klinische toepassingen in de transplantatiegeneeskunde. Hiermee gaat het wetsvoorstel voorbij aan het goede gebruik om wetten op medisch-ethisch vlak per onderwerp te wijzigen, zodat een zuivere afweging gemaakt kan worden.
Mijn fractie heeft een sterke voorkeur voor een wetsvoorstel dat uitsluitend voor wetenschappelijk onderzoek een uitzondering maakt op het verbod op het doen ontstaan van embryo's. Dit is volgens mij ook de intentie van de initiatiefnemers, gezien de naam van de wet: die verwijst alleen maar naar het doel van wetenschappelijk onderzoek en niet naar klinische toepassingen. Mijn fractie heeft deze voorkeur gezien het maatschappelijk draagvlak en ook omdat, als ik het goed begrijp, de noodzaak van het doen ontstaan van embryo's voor transplantatiedoeleinden niet bestaat of heel klein is, aangezien er voldoende alternatieven bestaan.
Sommige onderdelen van de wet betreffen volgens mij onderzoek op het terrein van de transplantatiegeneeskunde, zoals artikel 11, en andere onderdelen betreffen klinische toepassingen, zoals artikel 9, lid 1, onderdeel a. Dit leidt tot de volgende vragen. Kunnen de initiatiefnemers en het kabinet nog een keer uiteenzetten welke klinische toepassingen de wet mogelijk maakt en kunnen zij bevestigen dat het hier alleen gaat om artikel 9, lid 1, onderdeel a? Wat is de noodzaak om voor deze klinische toepassingen een uitzondering te maken op het verbod op het doen ontstaan van embryo's? Waarom hebben de initiatiefnemers ervoor gekozen om onderzoek en klinische toepassingen te combineren in één wetsvoorstel? Zijn de initiatiefnemers en het kabinet het met mijn fractie eens dat de afweging tussen belangen hierdoor complexer wordt? Hoe zijn de goedkeuring van en het toezicht op klinische toepassingen georganiseerd? Zijn de initiatiefnemers en het kabinet bereid om naar mogelijkheden te zoeken om de uitvoering van het wetsvoorstel alleen te richten op wetenschappelijk onderzoek? Dit zou bijvoorbeeld kunnen door de onderdelen van de wet die over klinische toepassingen gaan, pas later in werking te laten treden, na een evaluatie of een onderzoek. Ik kijk uit naar de reactie van de initiatiefnemers en het kabinet. Ik hoop op een gezamenlijke zoektocht in het debat naar mogelijke oplossingen hiervoor.
Voorzitter. Ten tweede weegt de invloed van het wetsvoorstel op het aantal dierproeven en het gebruik van dierlijk materiaal voor de Partij voor de Dieren ook mee in de ethische afweging over dit wetsvoorstel. In het schriftelijk overleg stellen de initiatiefnemers dat het denkbaar is dat het wetsvoorstel zou kunnen leiden tot een afname van het aantal dierproeven, omdat onderzoek met het gebruik van menselijke embryo's meer mensrelevante kennis oplevert dan onderzoek met dierlijke embryo's en andere dierproeven. Het kan onderzoek vervangen waar nu nog dieren voor worden gebruikt. Hierdoor wordt ook de kwaliteit van het onderzoek verbeterd, omdat de vertaling van data over dieren naar relevantie voor de mens kan worden overgeslagen. Aan de andere kant wordt het gebruik van kweekmedia van dierlijke oorsprong niet uitgesloten. Deze dierlijke producten worden vaak op zeer dieronvriendelijke wijze geoogst, met gebrek aan een beter werkwoord. Kunnen de initiatiefnemers en het kabinet in detail uiteenzetten hoe zij de impact van het wetsvoorstel op het aantal dierproeven en het gebruik van dierlijke producten in onderzoek zien?
Voorzitter. Ten derde een onderwerp dat ik ook tijdens het schriftelijk overleg heb aangekaart, maar waar ik een onbevredigend antwoord op heb gekregen: de positionering van het wetsvoorstel in internationaal perspectief. Wat zijn de regels in andere landen op dit gebied? Zijn we met dit voorstel een voorloper, een middenmoter of een achterloper op wetenschappelijk gebied? Ik krijg er maar geen vat op. Het antwoord op deze vraag is natuurlijk niet doorslaggevend voor onze eigen afweging in Nederland, maar het plaatst die afweging wel in een breder perspectief. We weten dat in het VK, België, Zweden en in verschillende staten in de VS het doen ontstaan van embryo's wettelijk mogelijk is en dat het verboden is in Duitsland, Oostenrijk en Italië. In Australië, Canada, Japan en Spanje is onderzoek met restembryo's van ivf-behandelingen toegestaan, vergelijkbaar met de huidige situatie in Nederland.
Weten de initiatiefnemers en het kabinet meer over de stand van zaken in andere landen, met name in Europese landen? Zijn er ontwikkelingen in Australië, Canada, Japan of Spanje die vergelijkbaar zijn met dit Nederlandse initiatiefvoorstel? Als tijdens het debat van vandaag blijkt dat er niet meer bekend is, zijn het kabinet en/of de initiatiefnemers dan bereid om alsnog zo'n overzicht te maken voor de stemmingen van volgende week? Dat zou bijvoorbeeld in de vorm van een brief kunnen. Ik begrijp dat er in een week niet een volledig overzicht kan worden gemaakt, maar ik heb deze vraag al afgelopen februari gesteld en ik heb die in april herhaald. Je zou dus denken dat er voldoende tijd is geweest om hier werk van te maken.
Voorzitter. Ik heb ten slotte nog een klein aantal technische vragen aan het kabinet. De CCMO toetst onderzoeksvoorstellen op hun noodzaak, onder andere aan de hand van het subsidiariteitsbeginsel. Worden systematische literatuuronderzoeken of, in slecht Nederlands, systematic reviews hierbij verplicht? Hoe voert de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd het toezicht op de uitvoering van het wetsvoorstel in de praktijk uit?
Ik kijk uit naar de beantwoording door de initiatiefnemers en de minister. Voorts ben ik van mening dat er een einde moet komen aan de bio-industrie.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik nu graag het woord aan de heer Beukering namens de Fractie-Beukering.