Gemeentefonds - inzicht in medebewindstaken (inclusief Provinciefonds)



Informatiedossier ter voorbereiding op het artikel 51-debat 'Gemeentefonds - inzicht in medebewindstaken (inclusief Provinciefonds)' met de minister van BZK en de staatssecretaris van Financiën op 24 november 2026.

De Kamer aanvaardde op 15 april 2025 na stemming bij zitten en opstaan (PVV, FVD, VVD, BBB en 50PLUS stemden tegen) de motie Fiers c.s. waarin de regering werd verzocht om bij de aanbieding van de Begroting Gemeentefonds 2026 aan het parlement expliciet te onderbouwen hoe de diverse te onderscheiden medebewindstaken adequaat gefinancierd zijn en inzichtelijk te maken hoe er voldoende budget resteert voor de autonome taak van gemeenten conform artikel 124 Grondwet en artikel 9 van het Europees Handvest inzake lokale autonomie.

De Raad voor het openbaar Bestuur (ROB) bracht ten aanzien van dit onderwerp drie adviezen uit:

  • 1. 
    Afrekenen met disbalans

Op 19 maart 2025 verscheen 'Afrekenen met disbalans'. Dit advies bevat een diagnose, en een stappenplan om gezamenlijk problemen bij medebewindstaken op te lossen.

  • 2. 
    Meters maken met medebewind

Op 11 september 2024 had de Eerste Kamer, op voorstel van de commissie voor Binnenlandse Zaken, besloten advies te vragen aan de ROB over de opzet en werkwijze van een nieuwe monitor ten behoeve van de Kamers der Staten-Generaal inzake de verhouding tussen taken en financiën van decentrale overheden. Dit leidde tot het advies 'Meters maken met medebewind'.

  • 3. 
    Duidelijkheid in disbalans

'Duidelijkheid in disbalans' van 17 juli 2026 is een vervolg op de adviezen Afrekenen met disbalans en Meters maken met medebewind. Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan de verkenning voor hoe te kunnen komen tot een nuttig overzicht van de medebewindstaken die het Rijk heeft opgedragen aan gemeenten en provincies.

De Eerste Kamer ontving op 9 januari 2026 de kabinetsreactie op 'Afrekenen met disbalans' en 'Meters maken met medebewind'.

De commissie voor Binnenlandse Zaken voerde op 17 maart 2026 een gesprek met de ROB over het advies 'Meters maken met medebewind'.

Op maandag 15 juni 2026 vond een debat plaats met de minister van BZK over de begrotingstaten van het Gemeentefonds en Provinciefonds 2026. In dit debat werden een groot aantal toezeggingen gedaan op het terrein van gemeentefinanciën (raadpleegbaar via overzicht 1 en overzicht 2). Twee worden hier uitgelicht, namelijk:

Op 25 september 2026 heeft u van de minister van BZK de brief horend bij toezegging T04224 ontvangen. De toezegging is op 6 oktober 2026 als deels voldaan aangemerkt.

De commissie heeft bij brief van 20 oktober 2026 inbreng geleverd voor schriftelijk overleg met de minister over werken aan balans. De commissie heeft bij brief van 16 november 2026 de antwoorden ontvangen, de brief is opgenomen in het verslag van dit schriftelijk overleg.

En

In de brief horend bij toezegging T04224 geeft de minister aan de tweede brief, horend bij toezegging T04225, in november naar beide Kamers te verzenden.

Daarnaast heeft de minister van BZK in lijn met toezegging T04225 bij brief van 27 oktober 2026 de Kamer het "Integraal overzicht financiën gemeentenPDF-document en provinciesPDF-document 2026' gezonden.

De commissie heeft op 16 november 2026 een brief ontvangen over de tussenuitkomst van het takenpakket gemeentenPDF-document en provinciesPDF-document.

De minister van BZK heeft de kamer bij brief van 17 november 2026 geinformeerd over de uitvoering van de toezeggingen.

Deze brief wordt besproken in de commissievergadering van 1 december 2026.

Herverdeling van het gemeentefonds

De VNG stuurde op 17 april 2026 haar advies Herijking verdeling gemeentefonds per 1 januari 2026PDF-document. De VNG is kritisch op de BZK-voorstellen over de herziening van de verdeling van het gemeentefonds per 1 januari 2027.

Eerder verscheen het advies van de Raad voor het Openbaar BestuurPDF-document inzake de herverdeling van het gemeentefonds per 1 januari 2027. Over drie van de tien voorstellen adviseert de ROB negatief.

Ingroeipad

Op 15 september 2026 stuurde de minister van BZK, mede namens de staatssecretaris van Financiën, een brief over het ingroeipad, het pad waarmee gemeenten sinds 1 januari 2023 naar de nieuwe verdeling van de algemene uitkering ingroeien, van het gemeentefonds per 1 januari 2028. Deze brief was een vervolg op de brief van 28 mei 2026, waarin de commissie werd geïnformeerd over het ingroeipad vanaf 2027. Op 29 oktober jl. heeft de commissie de brief over het ingroeipad vanaf 2029 ontvangen.

Op 18 september jl. heeft de commissie nader schriftelijk overleg gevoerd over de diverse onderwerpen aangaande gemeentefinanciën. De antwoordbrief van de minister van BZK, mede namens de staatssecretaris van Financiën is op 29 oktober jl. ontvangen.

Een aantal relevante toezeggingen

Op 30 oktober 2026 ontving de Eerste Kamer van de minister van BZK een brief inzake de uitkomsten Overhedenoverleg 26 oktober 2026, vergezeld van het concept van de Interbestuurlijke Samenwerkingsagenda.

Op 3 november 2026 voerde de commissie voor BIZA een gesprek met de ROB en de VNG over gemeentefinanciën.

Tijdens het gesprek ontving de commissie de beantwoording van de vijf kennisvragen over de financiën van decentrale overheden van de commissie voor BIZA van de Tweede Kamer.

In de Tweede Kamer

Naar aanleiding van vragen tijdens de begrotingsbehandeling in de Tweede Kamer heeft de minister van BZK bij brief van 6 februari 2025 is de Tweede Kamer geïnformeerd over de plaats van decentrale overheden in de Grondwet.

De Tweede Kamercommissie voor Binnenlandse Zaken heeft op 10 juni 2026 een commissiedebat gevoerd met de minister van BZK over Financiën decentrale overheden.

Het debat ging onder andere over brieven inzake herziening verdeelmodel gemeentefonds per 1 januari 2027; ROB-advies over herziening verdeling gemeentefonds per 1 januari 2027; adviesaanvraag van de ROB over herziening verdeling gemeentefonds per 1 januari 2027; kabinetsreactie op ROB-adviezen "Afrekenen met disbalans" en "Meters maken met medebewind"; toekomst financieel toezicht; ingroeipad gemeenten 2026 en volgende ; integrale overzichten financiën gemeenten en provincies 2025; inzake stand van zaken nieuwe verdeling provinciefonds; toezeggingen gedaan tijdens het commissiedebat Financiën decentrale overheden van 26 maart 2025 ; het vervolgtraject verdeelmodel van het gemeentefonds per 1 januari 2026; uitkomsten van gesprekken met medeoverheden; advies van de VNG over herziening verdeling gemeentefonds per 1 januari 2027.

De Tweede Kamer is bij brief van 31 augustus 2026 geïnformeerd over de voortgang actieagenda goed bestuur 2026.


Kerngegevens

betrokken commissie


Achtergrondartikelen